Po hesht kryeneqe po hesht
As lutjet s’ta nxjerrin fjalën.
Dikur thoshe plot bindje:

Mos u bë i keq
– vret
Mos u bë i mire
– të vrasin
Mos u bë i bukur
– vritesh!

Kalomë nëpër këtë Stuhi
Shëromë nga Frika,
Se vdekja është e mbrama.

O Nanë!

Nga Sabri Hamiti – Trung ilir

The post Nga Sabri Hamiti – Trung ilir appeared first on XL-Press.

Dëshmitë historike, Straboni dhe burime të tjera

Dëshmia më themelore për ekzistencën e Demastionit vjen nga Straboni, i cili në librin e tij Geographica (VII, 7, 8) shkruan:

“[…] aty afër janë edhe minierat e argjendit në Damastion (Δαμάστιον), rreth të cilave dyestët (Dyestae) dhe enkelenjtë (Enchelii, që quhen edhe Sesarethii) bashkë vendosën sundimin e tyre.”

Ky citat tregon qartë se Demastioni nuk ishte thjesht një qytet, por edhe një qendër ekonomike dhe strategjike, e lidhur ngushtë me minierat e argjendit. Sipas burimeve moderne, Demastioni ka qenë gjithashtu qendër monetare: në shekullin IV p.e.s. prodhoheshin monedha argjendi me emrin ΔΑΜΑΣΤΙΝΩΝ (“e Damastianëve”). Disa prej këtyre monedhave paraqesin simbolin e çekanit të minatorit, një tregues i drejtpërdrejtë i lidhjes së qytetit me aktivitetin minerar dhe përpunimin e metaleve fisnike.

Dyshimet arkeologjike dhe vendndodhja e Demastionit
Pavarësisht rëndësisë që i atribuohet nga burimet historike, lokacioni i Demastionit nuk është përcaktuar me siguri. Ka disa hipoteza alternative:

Hipoteza e Novobërdës / Artanës:
Në studimet moderne, sugjerohet se Demastioni mund të ketë qenë afër Novo Brdo / Artanës, në territorin e sotëm të Kosovës. Hulumtuesi Dubravka Ujes (ToposText) propozon këtë vend, duke u bazuar në koncentrime monedhash Demastion dhe gjurmë artefaktesh greke.
Një punim i ri nga Johannes Heinrichs (Karanos. Bulletin of Ancient Macedonian Studies, 2024) analizon qarkullimin e monedhave dhe sugjeron që pikat ku janë gjetur monedhat konvergojnë në minierat e juglindjes së Kosovës. Ai argumenton se Demastioni ka pasur lidhje ekonomike të forta me Lidhjen Chalkidiane, duke mbështetur lokalizimin në Dardani.

Hipoteza të tjera:
Disa studiues vendosin Demastionin më pranë liqenit të Ohrit (Iliria jugperëndimore), duke u bazuar në burime gjeologjike dhe analizë të pasurive minerare. Sidoqoftë, këto vendndodhje nuk shpjegojnë aq qartë qarkullimin e monedhave apo lidhjen me tregjet helene.

Artana / Novo Brdo,  Kontekst gjeologjik dhe minerar

Artana, historikisht Novo Brdo, është një qendër minerare me rëndësi të madhe. Sipas analizave gjeologjike dhe raporteve bashkëkohore:

Ka deponime të tailing-eve (hedhura minerare) në dy zona pranë Artanës, përmbajnë plumb, zink dhe argjend.

Aditet minerare V dhe VI të minierës së Artanës tregojnë se ka qenë një sistem i thellë minierar me galeri historike në lartësi prej 805 m mbi nivelin e detit.

Gjetja e karbonit, plumbit dhe depozitave me argjend sugjeron aktivitet intensiv minerar.

Rreth 2 km veri të fshatit Artanë ndodhen deponi të konsiderueshme, që dokumentojnë aktivitetin minerar të vazhdueshëm.

Në rajon ka miniera të njohura, si Miniera Novo Brdo (Artana) dhe Kishnica, të cilat konfirmojnë përhapjen e aktivitetit minerar në zonë.

Këto evidenca mbështesin hipotezën që Demastioni mund të ketë qenë pikërisht këtu, si nyje minerare dhe monetare, e lidhur me rrjetin e tregtisë së argjendit.

A mund të jetë Demastioni Novoberda / Artana?

Monedhat ΔΑΜΑΣΤΙΝΩΝ gjenden rreth Novo Brdo, duke e bërë hipotezën serioze.

Analizat moderne lidhin këtë zonë me rrjetin e qarkullimit të argjendit nga minierat drejt tregjeve helene.

Profili ekonomik dhe gjeologjik i Artanës (minierat e argjendit, plumbi dhe zinku) e bën këtë lokalizim më realist se propozimet e hershme që e vendosnin në Ilirinë perëndimore.

Implikime historike dhe arkeologjike
Nëse Demastioni ishte pranë Artanës / Novo Brdo:

Ekonomike: Dardania ishte një qendër minerare e rëndësishme, furnizonte tregjet helene dhe më gjerë.

Politike: Lidhjet me Lidhjen Chalkidiane mund të sugjerojnë marrëveshje strategjike për kontrollin e burimeve.

Arkeologjike: Nevojiten gërmime të synuara për të zbuluar struktura urbane, galeri minerare, objekte përpunimi metalesh dhe mure qytetërimi.

Demastioni nuk është thjesht një qytet i humbur. Ai ishte i lidhur me minierat e argjendit dhe tribujt ilirë (Dyestae dhe Enchelii). Dyshimi historiko‑arkeologjik që Demastioni mund të jetë Novoberda / Artana mbështetet nga gjetjet monetare, studimet moderne dhe evidencat gjeologjike. Kjo ka implikime të mëdha për historinë ekonomike dhe minerare të Dardanisë antike. Megjithatë, pa gërmime sistematike, lidhja mbetet hipotetike, duke i hapur rrugë studimeve të mëtejshme./xlpress.tv/

The post A është Artana ( Novo Bërdo) Demastioni që ende nuk është zbuluar !? appeared first on XL-Press.

Vlora ZN. Ademi

Tash që gjethet e gështenjës kanë fillue me u përtokë,
xhamat e dritares përballë saj me u avullue,
ty t’i ndërmend dashunitë e tana grave kjo stinë.

Te njena ma ke kërkue trazimin.
Te nji tjetër dalldinë.
Te tjetra mbas saj lëkurën.

Love is a losing game, shpirt.

Boshi t’ka ba me kërkue n’dër fustane me lule, tuj e ngatërrue dashuninë me pranverën,
por ajo asnjiherë banue nuk ka vetëm ndër basme e dantella.

Dikush tha se banon te duert.

Dhe mesiguri i ashtë dashtë me i fshi buzët për mëngësh, sa herë duer grash të pabinduna ka puthë.

Kurse ti

Te njena ma kërkue padurimin.
Te nji tjetër kthimin.
Te tjetra mbas saj lirinë.

Love is a losing game, shpirt.

E ke thirrë dashuninë me emna të gabuem.

Sikurse m’ke kërkue nëpër dyer me numra t’kthyem mbrapsht.

Dashunia nuk ka adresë.

Dikush tha se ajo nuk ka as të tashme.

Dhe mesiguri i ashtë dashtë me i zhveshë muret nga piktura grash me flokë ngjyrë gruni.

Ndërsa ti, kot ke vazhdue me u palavitë trupave të tyne tuj e kërkue ngjasimin ndër emna shenjtëneshash.

Dhe njiqind herë ke vdekë mbi portretet e tyne, pa e kuptue se
asnji dashuni nuk e zen vendin e nji tjetre.

Ajo mundet me qenë edhe losing game, shpirt.

Por prap nuk e përthekojnë kornizat.

Sepse asht e lirë.

Veç e lirë, shpirt.

I ke lutë gratë e botës me e mbajtë kryqin e fajeve tua mbi lëkurë të bardha mes gjinjëve,
por ti kurrë nuk e ke kuptue
ku lutja e tyne fillon
ku mëshira,
e ku mallkimi.

Sepse ato janë veç të lira.

Krejt të lira, shpirt.

Dikush tha se ajo ka vetëm të kalueme.

Dhe mesuguri i ashtë dashtë me i thye tana pasqyrat mbi të cilat e ka portretizue po kaq gabim shëmbëllimin e saj.

Kurse ti,
gjithçka të mungueme në to,
tek unë me i gjetë ke dashtë.

Mungesë e egos me t’u ba.

Sikur të sotmet e tua.
Sikur të nesërmet e mia.

Prandaj,
Kot do me i vjerrë shpresat degëve të zhveshuna që po luhaten përtej xhamave këtë stinë,

love is a losing hand, shpirt.

Ikë e s’vjen prap.

©️V.

The post LOVE IS A LOSING GAME, SHPIRT. appeared first on XL-Press.

E konsideruar si kulmi i arkitekturës osmane, Xhamia dhe Kompleksi Sulejmanije (Süleymaniye) ka ruajtur shkëlqimin që nga hapja në vitin 1557, jo vetëm si një vend adhurimi, por edhe si një qendër e shkencës, artit dhe qytetërimit që formësoi shpirtin e Istanbulit.

Pavarësisht tërmeteve dhe zjarreve, Sulejmanije ka ruajtur kryesisht autenticitetin e saj, duke mbrojtur me kujdes si detajet arkitekturore, ashtu edhe akustikën përmes punimeve të gjera restauruese që filluan gjatë epokës republikane.

E restauruar në lavdinë e saj të mëparshme përmes punimeve restauruese të kryera për herë të fundit në vitet 2010, xhamia dhe kompleksi tani janë në listën e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s.

Historiani dhe autori Ibrahim Akkurt foli për Anadolu rreth rëndësisë që Sulejmanije ka zënë në horizontin e qytetit për shekuj me radhë dhe transformimeve të saj historike dhe kulturore.

Akkurt, duke thënë se Xhamia dhe Kompleksi Sulejmanije u ndërtuan nga Arkitekt Sinani midis viteve 1550 dhe 1557 me urdhër të Sulejmanit të Madhërishëm, deklaroi: “Sulejmanije nuk është një xhami e zakonshme apo një kompleks i zakonshëm. Është një strukturë që pasqyron si 200-250 vjet përvojë të Perandorisë Osmane, ashtu edhe njohuritë e akumuluara të jetës së Sulejmanit të Madhërishëm dhe Arkitekt Sinanit, gjatë periudhave më të mira të jetës së tyre gjatë periudhës më të lavdishme të Perandorisë Osmane”.

“Një vepër që është vazhdim i Aja Sofisë”

Akkurt theksoi se struktura, e përqendruar në një xhami, është e rrethuar nga struktura të rëndësishme si katër medrese, një hamam, një spital dhe një imaret, të gjitha qendrore për jetën shoqërore.

“750 njerëz punojnë këtu çdo ditë. Vakte falas u ofrohen 2.500 njerëzve. Të pasurit dhe të varfrit përfitojnë njësoj nga kjo. Prandaj, është një kompleks sistemesh që i bashkon të gjithë në të njëjtën tryezë, duke mbledhur të gjitha segmentet e shoqërisë në tërësi në Kompleksin Sulejmanije, qendrën shoqërore të jetës. Kjo bazohet në filantropinë e Sulejmanit të Madhërishëm, si dhe në faktin se Arkitekt Sinani udhëtoi në Iran dhe Egjipt gjatë mbretërimit të Javuz Sulltan Selimit dhe në Vjenë gjatë mbretërimit të Sulejmanit të Madhërishëm, duke analizuar arkitekturën perëndimore dhe duke krijuar një vepër që sintetizon të gjitha këto. Kur shikojmë vendndodhjen e Kompleksit Sulejmanije, kjo kodër është paralele me Aja Sofinë, ajo shërben si vazhdim i Aja Sofisë. Arkitekt Sinani po dërgon mesazhin se njohuritë që kemi fituar atje janë përdorur këtu, duke e zhvilluar më tej atë”.

The post Xhamia dhe Kompleksi Sulejmanije (Süleymaniye) ka ruajtur shkëlqimin që nga hapja në vitin 1557 appeared first on XL-Press.

Plisi, kjo kapelë e thjeshtë e bardhë, e bërë prej leshi të deleve, nuk është thjesht një veshje; është shprehje e identitetit, e traditës dhe e qëndresës së shqiptarëve. Historia e tij nuk është shkruar vetëm në kujtesën e popullit, por edhe në objektet që kanë përshkuar shekujt si monedha e Odiseut, ku pilos-i lezo plisi konik shfaqet si një shenjë e thjeshtësisë dhe funksionalitetit.

Ajo monedhë tregon se forma dhe funksioni i kapelës ka një rrënjë të lashtë në këtë hapësirë të Mesdheut, një lidhje e pakthyeshme mes njerëzve dhe tokës që ata kultivojnë.

Shqiptarët e përthyen këtë stil në mënyrën e tyre të veçantë, duke e quajtur plisin, dhe e ruajtën atë për shekuj me radhë. Sot, ai është një dëshmi e vazhdimësisë, një sinjal i përkatësisë dhe i krenarisë kombëtare.

Në çdo fshat, në çdo qytet, kur shihen të moshuarit me plis në kokë, shihet një lidhje e drejtëpërdrejtë me të kaluarën, një kujtesë se identiteti ruhet edhe në gjestet më të thjeshta të jetës.

Plisi është gjithashtu një simbol i barazisë. Ai nuk dallon pasuri, pozitë apo pushtet; të gjithë e mbajnë të njëjtën formë të thjeshtë, duke treguar se ajo që bashkon një popull nuk është madhështia materiale, por kultura dhe tradita e përbashkët. Në festat, dasmat dhe ceremonitë, ai mbetet një shenjë e bukurisë së thjeshtë dhe e respektit për rrënjët.

Duke parë monedhën e Odiseut dhe duke ndjekur linjën e plis-it deri në ditët tona, kuptohet një e vërtetë e thjeshtë dhe e fuqishme: traditat e një populli nuk shuhen, ato jetojnë në simbole të thjeshta, në gjeste të përditshme, dhe mbi të gjitha mbi kokat që i mbajnë me krenari. Plisi shqiptar është më shumë se një kapelë; ai është një urë midis kohërave, një dëshmi e vazhdimësisë dhe e shpirtit të pandashëm të kombit.

Foto: Odiseu duke veshur pileus, i paraqitur në një monedhë të shekullit III p.e.s. nga Ithaca. /xlpress.tv/

The post Plisi, simbol i përjetësisë Shqiptare appeared first on XL-Press.

Lule që sfidon kohën
Trendafili i Jerikos nuk është një lule e zakonshme. Ai rritet në shkretëtirat e ashpra, por brenda tij fsheh një sekret të jashtëzakonshëm: aftësinë të rikthehet në jetë edhe pasi duket i tharë dhe i vdekur. Në pamje të parë, një tufë e thatë, e lëkundur nga era, duket e pafuqishme, por sapo gjen lagështinë, trendafili gjallërohet, gjelbërohet dhe hap petalet e tij me një forcë të papërshkrueshme. Kjo lule është një mrekulli natyrore që lidh tokën dhe qiellin, kohën dhe përjetësinë, duke na kujtuar se jeta është më e fortë se çdo rënie.

Mesazhi i pavdekësisë dhe shpresës

Në kulturën dhe mitologjinë e Lindjes së Mesme, trendafili i Jerikos ka qenë gjithmonë simbol i ringjalljes dhe shpresës. Ai përfaqëson rezistencën, aftësinë për të kapërcyer vështirësitë dhe fuqinë e jetës që nuk shuhet kurrë. Shumë e kanë quajtur “lule e mrekullive”, sepse çdo ringjallje e tij nga thatësia bëhet metaforë për forcën shpirtërore dhe ripërtëritjen e pandalshme. Në art, poezi dhe legjenda, ai lidhet me dashurinë, durimin dhe misterin e kohës, duke u bërë simbol i përjetësisë që sfidon çdo realitet të vdekshëm.

Mrekullia e mbijetesës
Trendafili i Jerikos nuk është vetëm një legjendë, por edhe një mrekulli biologjike. Ai ka aftësinë të kalojë në një gjendje të thatësisë ekstreme, duke ngadalësuar metabolizmin deri në kufijtë minimalë të jetës. Kur takon lagështinë, proceset kimike rikthehen, qelizat zgjerohen, dhe lëngu brenda petaleve e rigjallëron të tërë bimën. Kjo adaptim i jashtëzakonshëm e bën trendafilin të jetojë në një mjedis ku pak gjëra mund të mbijetojnë. Biologët e quajnë fenomen të jashtëzakonshëm të kriptobiozës, një formë mbijetese që mësimdhënësit e natyrës e shohin si shembull të përsosur të forcës dhe fleksibilitetit të jetës. / xhevat latifi/ xlpress.tv/

The post Trendafili i Jerikos: Lulja që jeton midis miteve dhe shkencës appeared first on XL-Press.

Çfarë përfaqësonte burrnesha?

Burrnesh ishte çmimi me të cilin një vajzë ishte e detyruar ose e nxitur nga ambicia personale të “shiste” përkatësinë e saj gjinore për të “blerë” të drejtën ekskluzive për të përfaqësuar dhe mbrojtur familjen në një rend sundimi patriarkal.
Pesha që një vajzë merrte në shpinë dhe në shpirt, ishte më e rëndë se pesha e maleve, në gjirin e të cilëve u gjendte ky shteg për të hyrë në botën e të qënit i/e pranuar dhe i përfaqësuar, me të drejta dhe privilegje të kodifikuara nga e drejta zakonore.
Një vajzë që zgjidhte të bëhej burrneshë, bënte një betim solemn dhe të parevokueshëm, me garanci mashkullore, dhe para një autoriteti të rreptë kanunor, për të mos u martuar kurrë dhe për ta harruar një herë e përgjithmonë se çfarë ajo ishte. Ky akt i jepte asaj të drejtën të jetonte si burrë në shoqëri, të përfaqësojë familjen apo fisin në kuvende e logje, të kishte zë dhe të drejtë, aty ku nëse mungoje, lehtësisht të merreshin nëpër këmbë të drejtat dhe po kaq padrejtësisht të shpërdorohej çdo e drejtë nga natyra dhe trashëgimia.

Pas betimit, ajo fitonte një status të ri shoqëror që i tejkalonte kufijtë biologjikë të gjinisë, duhet të merrte një emër mashkullor, të vishej e të paraqitej si burrë, të mbante armë për mbrojtje e nder, të tymoste në shenjë barazimi me burrat, të merrte pjesë në kuvende dhe të shprehte zërin e saj në vendimmarrje, të trashëgonte e të administronte pasurinë familjare dhe të vepronte si kryefamiljare me të gjitha përgjegjësitë e autoritetin që ky rol mbartte. Me këtë akt solemn, asaj i hapej një botë privilegjesh që në rregullat e zakonshme të jetës ishin të rezervuara vetëm për burrat, duke u bërë kështu një figurë e jashtëzakonshme që ndërthurte kufijtë e traditës me domosdoshmërinë shoqërore.
Burrneshat respektonin pa asnjë shmangie rregullat e Kanunit, njësoj si çdo burrë tjetër, dhe mbartnin mbi supe peshën e detyrimeve që ky kod zakonor impononte. Kanuni, por më fort se autoriteti i tij i shkruar, ishin normat e ngulitura të një bote të ndërtuar mbi patriarkatin, ku burri shihej si i vetmi përcaktues i statusit, nderit dhe së drejtës. Brenda këtij universi të mbyllur, pabarazia mes burrit dhe gruas ishte e qartë dhe e sanksionuar: në trashëgimi, në të drejtën e fjalës e të vendimmarrjes, në mbajtjen e nderit e në përballimin e ndëshkimeve. Figura e burrneshës ngrihet si një përjashtim i rrallë e i jashtëzakonshëm, një thyerje e heshtur e kësaj rendi të ashpër. Ajo dëshmon se vajzave, për të hyrë në botën e të drejtave dhe të privilegjeve, iu kërkohej të mohonin identitetin e tyre gjinor, të flijonin feminitetin për t’u bërë pjesë e një realiteti që pranonte vetëm burrin. Vetëm duke u shndërruar në këtë formë simbolike të mashkullit, ato mund të gëzonin të drejta, të fitonin autoritet dhe të njiheshin si zë e forcë brenda shoqërisë.

Në thelb, burrnesha nuk është një institucion i formalizuar nga Kanuni, por një formë e pazakontë rezistence ndaj kufizimeve të tij. Ajo përfaqëson një figurë që mishëron sakrificën për liri, për nder dhe për autonomi në një rend shoqëror ku gratë kishin pak ose aspak zë, varësisht zonave dhe rrethanave, por njëkohësisht bartin nevojën për të marrë mbi vete përgjegjësi të mëdha, si garanci për mbijetesën e familjes dhe ruajtjen e dinjitetit.

Në kodin e pashkruar të maleve shqiptare, aty ku fjala kishte peshën e ligjit dhe ku nderi vlente më shumë se vetë jeta, Kanuni i Lekë Dukagjinit për shekuj me radhë u bë busull morale, juridike dhe shoqërore. Brenda këtij sistemi të hekurt patriarkal, ku gruas i ishte caktuar një hapësirë e ngushtë brenda pragut të shtëpisë, ku ajo nuk trashëgonte pasuri, nuk merrte pjesë në kuvende dhe nuk mund të ruante nderin e fisit me armë në dorë, u shfaq një figurë që e thyen këtë rend: burrnesha.
Ajo nuk ishte një krijesë e Kanunit, as një shpikje e tij, por një përgënjeshtrim dhe një përgjigje e guximshme ndaj tij. Burrnesha mishëronte në vetvete revoltën e zëshme të një shoqërie që, ndonëse e sunduar nga burrat, gjente në këtë figurë një mekanizëm të brendshëm për të balancuar nevojën dhe traditën, edhe pse me metoda që tejkalonin arsyetimin racional. Ajo ishte akt vetëpërcaktimi, një formë e jashtëzakonshme lirie individuale që shndërronte kufizimin në fuqi dhe mohimin e feminitetit në një status të ri, të pranuar e të respektuar nga të gjithë.
Në kontekstin kohor, kur gruas, siç ju kufizua shumëçka, madje edhe e drejta për të qenë e lumtur dhe e përmbushur intimisht, e për më pak të gëzonte privilegjin të pyeste zemrën dhe të dëgjonte trupin, ishte më e lehtë, se ç’është sot, të hiqje dorë nga vullneti i përkatesisë gjinore siç e kishte vendosur krijuese.

Një vajze që zgjidhte të bëhej burrneshë, nuk i duhej të kapërcente ylberin për t’u hedhur përtej këtij kufiri si në ëndërr dhe për tu zgjuar me asete gjinore mashkullore mes këmbëve. Jo, ndoshta ishte shumë më shumë, nëse do të kishim mundësi të pyenim shpirtin e saj dhe të mund të dëgjonim atë zemër që për shkak të rreptësisë së kodeve zakonore, mund ta dëgjonte vetëm nëna, e cila e nxori nga barku i saj si një mallkim nga zgafellat e thella të paragjykimeve dhe ashpërsisë të normave shoqërore.
Për beqari të përjetshëm, dorëheqje nga martesa, vrasje mizore e amësisë dhe “gjymtim” i çdo shenje e identitetit gjinor femëror, asaj nuk i duhej jo vetëm të betohej, por edhe të besonte dhe të jetonte nën nënlëkurën e një identiteti të ri, të zgjedhur vullnetlirë nga imponimi zakonor, por edhe nga ambicia që thërriste atë në këtë sipërmarrje të guximshme.
Ky akt nuk ishte thjesht një zgjedhje personale, por një transformim i plotë shoqëror, një zgjim i vetvetes për të hyrë përdhunshëm në një botë që atë e kishte përjashtuar padrejtësisht.
Ky ndryshim nuk ishte një emancipim në kuptimin modern të fjalës, por një sakrificë e dhimbshme për të fituar të drejta që përndryshe do t’i mohoheshin. Burrnesha nuk kërkonte të sfidonte rendin, por të mbijetonte brenda tij. Ajo nuk kërkonte të ndryshonte Kanunin, por të gjejë një rrugë për të jetuar me dinjitet në kufijtë që ai impononte. Në këtë kuptim, burrnesha është një figurë tragjike dhe heroike njëkohësisht, një vajzë që për të qenë e lirë, duhej të hiqte dorë nga vetvetja.

Kanuni e sanksionon pabarazinë gjinore në mënyrë të qartë. Gruaja nuk trashëgon, nuk vendos, nuk mbron nderin me armë. Por burrnesha, duke u bërë burrë në sy të shoqërisë, fiton të drejtën për të qenë subjekt dhe jo objekt i ligjit. Ajo bëhet dëshmi e gjallë se liria nuk ishte dhuratë, por çmim, dhe ky çmim, për gratë e Kanunit, ishte identiteti, i ri, vetëmohues dhe i pandryshueshëm.
Në një shoqëri ku nderi është më i rëndësishëm se dashuria, dhe ku fjala është më e fortë se ligji, burrnesha është një simbol i fuqishëm i vetëpërcaktimit. Ajo nuk është thjesht një figurë antropologjike, por një metaforë e gjallë për të gjitha gratë që, në mungesë të zgjedhjes, krijojnë vetë rrugën e tyre. Ajo është kujtesë se edhe në sistemet më të ngurta, ekziston hapësira për guximin, për ndryshimin, për lirinë.

Foto: Burrneshë në Rapshë të Hotit, Vilajeti i Shkodrës. Foto Durham, fillim shek. 20.

Albert Vataj

The post Çfarë përfaqësonte burrnesha? appeared first on XL-Press.

🌱 THIRRJE PËR APLIKIM
Mbështetje për Sera Bujqësore në Zonën e Anamoravë🌱

Organizata LIZA-R fton të gjithë fermerët dhe bujqit të Zonës së Anamoravës të aplikojnë për të përfituar Sera Bujqësore, me qëllim të rritjes së prodhimit dhe forcimit të ekonomisë familjare.
Ky program synon të mbështesë zhvillimin e bujqësisë lokale dhe të krijojë kushte më të mira pune për fermerët tanë.

🏡 Kush mund të aplikojë?
• Fermerë dhe bujq të rinj
• Banorë të komunave: Gjilan, Viti, Kamenicë, Partesh, Ranillug, Klokot
• Të kenë tokë të përshtatshme për kultivim

📌 Përparësi kanë:
1. Familjet me të ardhura të ulëta
2. Familjet e dëshmorëve dhe invalidëve të luftës
3. Fermerë të rinj dhe gra fermere
4. Persona nga zonat rurale të thella
5. Nënat vetë-ushqyese

📄 Dokumentacioni i nevojshëm:
• Letërnjoftimi
• Vërtetim nga komuna për vendbanimin (Çertifikata e vendbanimit)
• Dokumente që dëshmojnë kriteret e përparësisë (si më lart)

📅 Afati i aplikimit: deri më 10.09.2025

📧 Si të aplikoni?
Dërgoni të gjitha dokumentet e kërkuara në një PDF të vetëm në email-in: info@liza-r.org
Kandidatët e përzgjedhur në listën finale duhet të dorëzojnë dokumentet fizikisht në zyrat e organizatës.

🔍 Monitorim 3-vjeçar:
Përfituesit e serave do të jenë pjesë e një programi monitorimi për 3 vitet e ardhshme, për të siguruar përdorimin e qëndrueshëm dhe efektiv të tyre.

🌟 Mos e humbni këtë mundësi për të rritur prodhimin, të ardhurat dhe cilësinë e jetës tuaj!

Kjo mbështetje mundësohet falë donacionit bujar të partnerëve tanë IHH Nederland, të cilët besojnë në zhvillimin e qëndrueshëm të bujqësisë në Kosovë.

#SeraBujqësore #Fermerët #Bujqësia #Anamorava #Mbështetje #LIZAR

The post THIRRJE PËR APLIKIM appeared first on XL-Press.

“Jam një nga të mbijetuarit e bombardimit atomik të Nagasakit. Në atë kohë, isha 13 vjeç, në shtëpi, rreth 3 kilometra në lindje të pikës zero.

Ishte 9 gusht 1945. Papritur dëgjova zhurmën e një avioni bombardues dhe menjëherë pas kësaj u përfshiva nga një dritë e bardhë, e fortë dhe verbuese. I befasuar, zbrita me vrap poshtë shkallëve dhe u shtriva në dysheme, duke mbuluar sytë dhe veshët me duar. Çastin tjetër, një valë tronditëse përshkoi të gjithë shtëpinë tonë. Nuk mbaj mend asgjë nga ai moment, por kur erdha në vete, u gjenda nën një derë të madhe xhami rrëshqitëse. Ishte një mrekulli që asnjë pjesë xhami nuk ishte thyer dhe unë shpëtova pa u lënduar.

Tre ditë më vonë, u nisa të kërkoja familjet e dy hallave të mia që banonin afër hipocentrit. Atëherë pashë shkatërrimin e plotë të bombardimit të Nagasakit. Duke ecur me nënën time, kaluam rreth një mali të vogël. Kur arritëm në një qafë mali, pamë poshtë me tmerr: rrënoja të nxira shtriheshin deri në portin e Nagasakit, rreth 3 kilometra larg. Katedralja Urakami, kisha më e madhe prej tulle në Lindje, ishte shembur plotësisht, pa lënë asnjë gjurmë.

Të gjitha shtëpitë përgjatë shtegut, deri në këmbë të malit, ishin djegur deri në themel dhe kufoma shtriheshin të shpërndara rreth tyre. Shumë njerëz, të plagosur rëndë ose të djegur, por ende gjallë, ishin lënë pa asnjë kujdes, krejtësisht të braktisur. U bëra thuajse pa ndjenja, duke mbyllur në vetvete çdo sens të njerëzisë, dhe vazhdova të eci drejt qëllimit tim.

E gjeta trupin e djegur të njërës hallë në rrënojat e shtëpisë së saj, vetëm 400 metra larg hipocentrit, bashkë me trupin e nipit të saj, student universitar.

Shtëpia e hallës tjetër ishte shembur e ishte kthyer në një grumbull drush. Gjyshi im ishte ulur i përkulur, në prag të vdekjes, me djegie të rënda në gjithë trupin. Halla ishte djegur rëndë dhe kishte vdekur pak para se të arrinim ne. Ne ia dogjëm trupin me duart tona. Xhaxhai, i cili fillimisht ishte më pak i dëmtuar, kishte dalë për të kërkuar ndihmë. Por më vonë mësuam se kishte rënë pa ndjenja në një stacion shpëtimi dhe kishte vdekur pas një jave me temperaturë të lartë. Kështu, një bombë e vetme atomike ua mori jetën pesë të afërmve të mi, në mënyrë kaq të pamëshirshme, brenda një çasti.

Vdekjet që pashë atëherë nuk mund të përshkruheshin si vdekje njerëzore. Qindra njerëz po vuanin në agoni, pa mundur të merrnin asnjë ndihmë mjekësore. E ndjeva thellë se, edhe në luftë, një lloj i tillë vrasjeje dhe gjymtimi nuk duhet të lejohet kurrë.”

Para 80 vjetësh, një bombë bërthamore u hodh mbi qytetin e Terumi Tanakës në Nagasaki, Japoni, duke vrarë rreth 70,000 njerëz. Sot, Terumi është 93 vjeç, por armët bërthamore ende kërcënojnë botën tonë. Ai e tregon historinë e tij për të na kujtuar vuajtjet çnjerëzore që të mbijetuarit u detyruan të përballonin dhe për të siguruar ndalimin e armëve bërthamore, të cilat nuk duhet të bashkëjetojnë me njerëzimin.

Shikoni dëshminë e plotë të Terumi Tanakës këtu: https://bit.ly/49vUzRO

The post Jam një nga të mbijetuarit e bombardimit atomik të Nagasakit appeared first on XL-Press.

Aprovohen aplikimet e Kosovës në programin e BE-së të Kornizës Investuese për Ballkanin Perëndimor (WBIF), vendi përfiton mbi 2 milionë euro.

Përkundër faktit që vendi ynë ishte nën masa të padrejta të BE-së, vitin e kaluar aplikuam në thirrjet e Kornizës Investuese për Ballkanin Perëndimor (WBIF) me katër projekte në fushat e energjisë dhe digjitalizimit.

Këto aplikime morën opinion pozitiv fillimisht nga komisioni i vlerësimit, ndërsa tash u zyrtarizua dhe aprovimi final i tyre. Shuma e granteve të asistencës teknike në këto projekte arrin totalin prej mbi 2 milionë euro: për projektet e energjisë vlera është mbi 800 mijë euro, ndërsa në ato të digjitalizimit mbi 1 milion e 200 mijë euro.

Të gjithë ata që shkruanin e flisnin për humbje të parikuperueshme e kinse humbje të miliona eurove nga fonde të Bashkimit Evropian për shkak të masave vazhdojnë e demantohen.

The post Bislimi: Aprovohen aplikimet e Kosovës në programin e BE-së të Kornizës Investuese për Ballkanin Perëndimor (WBIF), vendi përfiton mbi 2 milionë euro. appeared first on XL-Press.